رضا علی پور عضو تیم ملی سنگ نوردی سرعت ایران و سریعترین مرد عمودی جهان است که تاکنون 30 مدال معتبر بین المللی و ملی کسب کرده است.
او در المپیک 2024 پاریس توانست رکورد ایران و خودش را با ۴ ثانیه و ۸۴ صدمثانیه (تنها ۶ صدمثانیه اختلاف با رقیب) بشکند و در رده بندی چهارم شود.
احترام خاص و تعظیم سنگنورد نیوزلندی به رضا علیپور در مسابقات المپیک، نشان داد که جایگاه خاصی در میان ورزشکاران این رشته دارد. دلیل احترام این است که او مبدع شگردی برای کوتاهی مسیر است که جامعه سنگنوردی آن را The Reza می نامند.
رضا علی پور کیست؟ ویکی پدیا
زندگینامه Reza Alipour سریع ترین سنگ نورد جهان
رضا علی پور شنازندی فرد در 9 اردیبهشت 1373 در روستای شنازند از توابع بخش کوهین شهرستان قزوین در خانواده ای با اصالت ترک و با وضعیت مالی متوسط رو به پایین به دنیا آمد. پدرش آهنگر و مادرش خانه دار بود.
او یک خواهر بنام نازنین زهرا دارد و میلاد و مهدی علی پور اعضای تیم ملی سنگ نوردی سرعت، پسرعموهای رضا هستند و محسن محمدی نژاد پسردایی اش نیز در این رشته به عنوان مربی فعالیت دارد.
محیط روستایی، طبیعت کوهستانی اطراف قزوین و تحرک بالای دوران کودکی، نقش مهمی در شکل گیری توان جسمانی و روحیه ماجراجویانه رضا داشت. خانواده و آشنایان همیشه در تعجب بودند که این پسر چقدر چابک است و قدرت بدنی بالایی دارد و سریع از دیوار بالا می رود!
داستان دوران مدرسه و کودکی رضا علی پور
رضا از کودکی تحرک و قدرت بدنی بالایی داشت و پر جنب و جوش بود، به طوری که مدام دچار زخم و آسیب در ناحیه سر و صورت می شد و آثار برخی از آن ها هنوز باقی مانده است. این توان جسمانی در دوران مدرسه نیز به خوبی خودش را نشان داد؛ همیشه در آزمون های بارفیکس و دو، رکورد میزد و اول میشد.
مادرش می گوید: «پسرم در بچگی شروع به راه رفتن نکرد… بلکه در همون ابتدا بلند شد و دوید.»
متأسفانه دوران کودکی رضا علیپور در محله ای سپری شد که اعتیاد در آن بیداد می کرد و خلافکاری در آن عادی بود و فقر باعث می شد کودکان برای یک زندگی معمولی از سنین پایین کار کنند.
رضا از ۹ سالگی کار کردن را آغاز کرد و در ابتدا نزد پدرش که آهنگر بود کار می کرد اما چون پدرش به او پول نمی داد، پیش عمویش رفت تا بتواند پول باشگاه، لوازم ورزشی و مخارج زندگی اش را تأمین کند.
او تحت تأثیر جو محله و الگوبرداری از گنده لات ها، از ۱۰ سالگی سیگار می کشید اما در ۱۱ سالگی به دلیل شروع ورزش، آن را کنار گذاشت. همچنین در 17 سالگی شاهد خودکشی و اوردوز یکی از دوستان نزدیکش بر اثر تزریق شیشه و هروئین بود!
دوران مدرسه برای او با خاطرات تلخی همراه بود:
«در مدرسه، درس خواندن برای ما مفهومی نداشت… یکبار معلمی داشتم که با کف پا زد توی سینه من و با لگد به شکمم کوبید و فردا هم ناظم جلوی ۳۰۰ نفر من را با شلنگ زد تا بگویم غلط کردم، ولی من نگفتم. همان معلم به من می گفت که هر جامعه ای مهندس و دکتر می خواد، علیپور هم اونیه که توی اعتیاد و در جوب می میره.
روی دیوار مدرسه ما نوشته بود: آدمی ساخته افکار خویش است، فردا همان خواهد شد که امروز می اندیشیده است. من هر روز ساعت هفت و نیم صبح این را می خواندم و همانجا با خودم فکر کردم که اگر این جمله درست باشد، من می تونم به جای مهندس شدن، قهرمان و رکورددار جهان بشم.
پدرم بسیار سخت گیر بود و به من یاد داد که هر اشتباهی کنی، تاوانش را خودت باید بدهی! فکر کنم 11 سالم بود که پایم را با سنگ فرز به شدت بریدم، پدرم فقط نگاه کرد و گفت: برو روغن بزن، نشد برو بیمارستان. او اصلاً اهمیت نداد تا من یاد بگیرم روی پای خودم بایستم. پدرم من را نوازش نکرد؛ او مثل عقابی بود که بچه اش را از صخره پرت می کند تا پرواز یاد بگیرد.»
ورود به دنیای ورزش و آشنایی با رشته سنگ نوردی
رضا در سال های ابتدایی به ورزش کشتی علاقه مند شد و مدتی این رشته را دنبال کرد.
استعداد بدنی او چنان زیاد بود که در ۱۴ سالگی ۴۵۰ کیلوگرم پرس پا می زد و مربیان کشتی به دنبالش بودند و می گفتند که ۶ ماهه تورا به تیم ملی کشتی می رسانیم. اما عشق، علاقه و زندگی او سنگنوردی بود و پیوند ورودی از کودکی، مجسمه و دیواره ای نمادین برای خودش ساخته بود..
نقطه عطف مسیر ورزشی اش در سن 10 سالگی رقم خورد؛ زمانی که محسن محمدی نژاد (پسر دایی رضا) او را با ورزش سنگ نوردی آشنا کرد و همراه خود به باشگاه برد.
او برای اولین بار به باشگاهی رفت که با فضای زندگی اش تفاوت بسیاری داشت. او توضیح می دهد که پیش از آن، شهر را زیاد ندیده بود و ناگهان وارد محیطی شد که آن را باکلاس توصیف می کند؛ جایی که آدم های ثروتمند در آن رفت و آمد داشتند. این محیط برای او چنان غریبه بود که در ابتدای ورود، دچار افسردگی شد.
او در باشگاه مادرانی را می دید که مدام مراقب فرزندانشان بودند، برایشان تجهیزات می خریدند و حین تمرین برایشان آبمیوه باز می کردند. در حالی که در محیط زندگی خودش، به دلیل فقر و فشارهای اقتصادی، خانواده ها (از جمله مادر خودش) چنان درگیر کار و گذران زندگی بودند که کسی وقت نمی کرد بپرسد این پسر با دست های پینه بسته چه زمانی به خانه برمی گردد.
البته رضا همیشه تمام مدال ها و موفقیت هایش را مدیون حمایت ها و زحمات مادرش می داند.
علیپور از 12 سالگی سنگ نوردی را به صورت حرفه ای آغاز کرد و از 17 سالگی، بدون بهره گیری از مربی، تمرینات فوق حرفه ای و فشرده ای را با هدف حضور در مسابقات جهانی و آسیایی دنبال کرد.
او دو راه داشت: یا درگیر خلافکاری و اعتیاد شود و یا با قهرمانی در رشته سنگنوردی، رکوردی ثبت کند که برای سال های طولانی ماندگار باشد!
علیپور می گوید: «من در آن دوران خیلی عصبی بودم و زیاد دعوا می کردم. قهرمان های ذهنی من در نوجوانی همان گنده لات ها و خلافکاران بودند، اما وقتی وارد ورزش شدم، فهمیدم آن تصورات همه توهم است.»
من یک جایزه بگیر بودم و فیزیکی بدنی سنگنوردی را نداشتم!
او در ابتدا با کارگری هزینه باشگاه را می داد و حتی زمانی که قهرمان جهان شد، با هزینه شخصی به مسابقات می رفت. رضا می گوید: «به عنوان یک جایزه بگیر در مسابقات شرکت می کردم و اگر مدال نمی آوردم، پولی برای شرکت در مسابقه بعدی نداشتم»
او بی رحمی عجیبی نسبت به خودش داشت و حتی با وجود آسیب دیدگی های شدید، به تمرین ادامه می داد. در تمرینات چنان فشاری به خود می آورد که گاهی بیهوش می شد یا ضربان قلبش، 230 را رد می کرد!
او بدون مربی و در شرایطی که امکانات استانداردی نداشت (حتی با کفش پاره)، تمرین می کرد و در 19 سالگی اولین طلای جهانی تاریخ سنگنوردی را برای ایران به دست آورد.
مربیان خارجی (مانند مربیان استرالیا و اتریش) به او می گفتند که فیزیک بدنی اش اصلاً برای سنگنوردی ساخته نشده و هرگز نمی تواند رکورد بزند. اما با فیزیک بدنی خاص خود (قد کوتاهتر و وزن بیشتر نسبت به استانداردهای سنگ نوردی)، قواعد این رشته را جابه جا کرد!
تغییر قواعد بازی سنگنوردی جهان با شگرد The Reza
پیش از ظهور علیپور، باور عمومی و استانداردهای جهانی بر این بود که سنگ نوردان سرعت باید قد بلند و وزنی پایین داشته باشند؛ مثلاً قد ۱۸۰ سانتی متر و وزن ۷۲ کیلوگرم!
مربیان مطرح کشورهای استرالیا و اتریش به دلیل هیکل و فیزیک بدنی رضا (قد ۱۷۰ سانتی متر و وزن ۸۰ کیلوگرم) به او می گفتند که هرگز نمی تواند رکورد بزند.
اما او ثابت کرد که قدرت انفجاری با عضلاتی تکه تکه می تواند بر محدودیت های فیزیکی غلبه کند و این موضوع باعث شد کشورهای صاحب نامی مثل آمریکا و ژاپن قواعد و نگاه خود را به این رشته تغییر دهند.
علیپور به مدت سه سال روی تکنیک خاصی تمرین کرد که با فیزیک بدنی او سازگار بود. او این تکنیک را تا روز مسابقه لو نداد و به تنهایی روی آن کار کرد و در نهایت رکورد جهان را شکست. پس از موفقیت او، بسیاری از ورزشکاران قدبلند دیگر نتوانستند با تکنیک جدید او رقابت کنند و عملاً اولویت قد بلند در این رشته زیر سوال رفت!
رضا در اینباره می گوید:
«این موضوع همیشه از دوران کودکی در ذهنم بود و همیشه به مربی می گفتم که ایکاش می توانستیم این گیره رو حذف کنیم اما متاسفانه… مربی به من می گفت: این گیره رو باید بگیری تا سرعت بیشتری بگیری، اگر نگیری، سرعت نمی گیری! من هم هر بار تمرین می کردم اما هیچ نتیجه ای نمی گرفتم.
اما بالاخره بعد از تلاش های زیاد و تمرین مداوم، با حذف گیره چهارم، رکورد جهانی رو شکستم و این باعث شد تمام قوانین و قواعد تغییر کنه. مثلاً نفرات اول و دوم قدشون حدوداً ۱۹۰ و ۱۸۰ سانتی متر بود، حالا یک نفر که قدش ۱۷۰ سانتی متر بود، مدال برنز رو می گرفت.»
شگرد The Reza چیست؟
در مسیر استاندارد سنگنوردی سرعت (۱۵ متر با ۲۰ دست گیره)، معمولاً باید از همه دست گیره ها بالا رفت. اما شگرد رضا (The Reza) به این معناست که دست گیره چهارم را رد (Skip) می کند و بدون توقف یا گرفتن آن دست گیره، مستقیماً به حرکات بعدی می رود.
این حرکت باعث می شود مسیر حرکتی کوتاه تر شود، فاصله ای که بدن باید طی کند کمتر شود و در نهایت زمان رفتن به بالا کاهش یابد. یک مزیت حیاتی در مسابقه ای که در آن، ثانیه ها و حتی صدم ثانیه ها مهمند.
این حرکت را جامعه سنگ نوردی سرعت به احترام رضا علی پور، The Reza نامید و آن را شبیه به نوعی نوآوری بزرگ در صعود سرعتی توصیف می کنند، مثل چیزی شبیه به تأثیر Fosbury Flop در پرش ارتفاع!
این تغییر چنان عجیب بود که فدراسیون جهانی و کارشناسان خارجی، او را یک اعجوبه نامیدند و حتی در سال ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ با تغییر این قوانین نانوشته، نامزد برترین ورزشکار جهان در رشته های غیرالمپیکی شد و با ۹۴ هزار رأی مردمی به این عنوان دست یافت.
به دلیل اینکه عملکرد و فیزیک بدنی او با هیچ یک از استانداردهای کلاسیک سنگ نوردی همخوانی نداشت، سازمان جهانی مبارزه با دوپینگ (WADA) نظارت های بسیار شدیدی روی او اعمال کرد.
آن ها معتقد بودند فیزیک او بیشتر شبیه به ورزشکاران پاور لیفتینگ است تا سنگ نوردی! به همین دلیل از سال ۲۰۱۸ او را تحت نظر مستقیم قرار دادند تا مطمئن شوند این توانایی خیره کننده صرفاً ناشی از تمرینات خاص اوست.
رکوردشکنی تاریخی و شهرت جهانی رضا علی پور
نقطه اوج کارنامه ورزشی رضا علی پور در سال 1396 (2017 میلادی) رقم خورد؛ زمانی که در رقابت های جام جهانی نانجینگ چین، با تکنیک خاص خودش و ثبت زمان ۵٫۴۸ ثانیه، رکورد جهانی سنگ نوردی سرعت را که دست دانیل بولدیرف (Danyil Boldyrev) اوکراینی بود، شکست.
این دستاورد، او را به عنوان سریع ترین مرد عمودی جهان مطرح کرد و نامش را در تاریخ این رشته جاودانه ساخت. پس از آن، او رکوردهای ملی و بین المللی متعددی را جابجا کرد و سال ها در صدر جدول برترین های جهان قرار داشت.
لیست افتخارات، قهرمانی ها و مدال های رضا علیپور
لیست رکوردها بر اساس زمان
المپیک ۲۰۲۴ پاریس – ۴.۸۴ ثانیه
چین، هانگژو ۲۰۲۲ – ۵٫۳۰ ثانیه
لهستان، ورُوتسواف ۲۰۱۷ – ۵٫۵۸ ثانیه
ایران، تهران ۲۰۱۷ – ۵٫۶۲ ثانیه
اتریش، اینسبورگ ۲۰۱۸ – ۵٫۶۳ ثانیه
اندونزی، جاکارتا ۲۰۱۸ – ۵٫۶۳ ثانیه
چین، گوانگجو ۲۰۱۷ – ۵٫۶۷ ثانیه
اسپانیا، خیخون ۲۰۱۴ – ۶٫۱۱ ثانیه
ایران، همدان ۲۰۱۲ – ۶٫۲۰ ثانیه
چین، نینگبو ۲۰۱۵ – ۶٫۷۹ ثانیه
فرانسه، پاریس ۲۰۱۶ – ۷٫۳۷ ثانیه
ایران، تهران ۲۰۱۳ – ۸٫۶۵ ثانیه
افتخارات ملی و بین المللی رضا علیپور از کجا آغاز شد؟
نخستین موفقیت بزرگ رضا علی پور در ۱۸ سالگی رقم خورد؛ زمانی که در مسابقات جام فجر ایران در سال ۱۳۹۱ مدال طلا گرفت. این قهرمانی، آغاز مسیر درخشان او در سطح ملی بود. اندکی بعد، در رقابت های قهرمانی کشور نیز موفق به کسب مدال های ارزشمند شد و جایگاه خود را به عنوان پدیده سنگ نوردی ایران تثبیت کرد.
در سال ۲۰۱۲، رضا در مسابقات قهرمانی آسیا به میزبانی همدان با ثبت زمان ۶٫۲۰ ثانیه، نخستین مدال بین المللی خود را به دست آورد. این موفقیت ها زمینه ساز حضور او در رقابت های جام جهانی شد؛ جایی که از سال ۲۰۱۳ به بعد، بارها بر سکوهای جهانی ایستاد و مجموعه ای کم نظیر از مدال های طلا، نقره و برنز را برای ایران به ارمغان آورد.
افتخارات آسیایی و گرفتن سهمیه المپیک
رضا علی پور در بازی های آسیایی ۲۰۱۸ جاکارتا موفق شد نخستین مدال طلای تاریخ سنگ نوردی سرعت ایران در این رقابت ها را کسب کند و این افتخار را در بازی های آسیایی ۲۰۲۲ هانگژو نیز تکرار کند.
او 4 سال متوالی رکورد دار جهان بود و با درخشش در رقابت های جهانی بوداپست، سهمیه حضور در المپیک ۲۰۲۴ پاریس را به دست آورد.
المپیک 2024 پاریس
حضور او در مسابقات المپیک 2024 پاریس نیز یک داستان درماتیک است! با وجود پارگی ۷۰ درصدی تاندون دست (درست شب قبل از اعزام) با استفاده از چسب قطره ای و مسکن های قوی به رقابت پرداخت و با وجود مصدومیت شدید، رکورد ۴.۸۴ را ثبت کرد و به نیم نهایی صعود کرد اما در نیم نهایی تنها با ۰.۱۴ ثانیه اختلاف با ساموئل واتسون، مدال المپیک را از دست داد و چهارم شد.
ساموئل واتسون آمریکایی (رکورددار فعلی جهان) پس از شکست دادن او در المپیک، در اینستاگرام نوشت: «عمیق ترین احترامم را به رضا علیپور، اسطوره دوران کودکی ام، تقدیم می کنم.»
فکت ها و ناگفته ها راجع به رضا علیپور
بعد از کسب سهمیه المپیک، مبلغ 120 میلیون تومان و پس از بازگشت از المپیک پاریس، 120 میلیون تومان دیگر توسط فدراسیون کوهنوردی به او پاداش داده شد!
4 ماه مانده به مسابقات حرفه ای، او روزی 3 جلسه (هفته ای 20 ساعت) تمرین می کند.
مدال را تنها یک تکه آهن می بیند و ارزش واقعی آن را در خوشحالی مردم و معرفی فرهنگ و انسانیت ایرانیان به جهان می داند.
بارها تأکید کرده که ورزش حرفه ای، ورزشی پرهزینه است و در شرایط ایران، بدون حمایت مالی و اسپانسر، آینده روشنی برای ورزشکار متصور نیست.
بدلیل تمرینات سخت و آماده شدن برای مسابقات، به مراسم عروسی خواهرش نرفته و یا از بسیاری از غذاها و تفریحات مورد علاقه اش خداحافظی کرده است.
یک سگ به نام ویکتور دارد و تصمیم گرفته عکسش را روی بدنش تاتو کند.
به اعتقاد خودش، در تنهایی بهترین عملکرد و نتایج را به دست می آورد. با این حال، اوقات فراغت خود را معمولاً در کنار دوستان و عزیزانش سپری می کند.
رضا علی پور پس از بازگشت از بازی های المپیک ۲۰۲۴ پاریس، گوشی گران قیمتی که هدیه گرفته بود را فروخت و هزینه آنرا صرف تهیه 500 بسته کمک تحصیلی برای کودکان کار کوره های آجرپزی شد.
با همکاری یک حامی مالی بیش از ۱۲۰۰ کیف مدرسه، لوازم التحریر و ۶۰۰ جفت کفش برای کودکان کار قزوین تهیه کرد.
تاجر ایرانی برایان اعتماد قول حمایت مالی از او را داد، حتی رضا در دبی به دیدارش رفت. ولی معلوم نیست این حمایت صورت گرفته یا نه!
مصاحبه با رضا علی پور قهرمانی سنگنوردی سرعت جهان
رکورد کنونی سنگ نوردی ایران و جهان چند ثانیه است؟
رکورد کنونی سنگ نوردی سرعت ایران در دست رضا علیپور با ۴٫۸۴ ثانیه است و رکورد جهانی در دست ساموئل واتسون آمریکایی با ۴٫۷۴ است. یعنی زمانی به اندازه یک پلک زدن!
منبع درآمد و شغل رضا علیپور چیست؟
او قبلاً در سازمان آتش نشانی قزوین کار می کرد، اما الان منبع اصلی درآمدش تنها به مدال هایی که در مسابقات کسب کرده و پاداش هایی که به او تعلق گرفته، محدود می شود.
«بازیچه آتش نشانی شهرداری نیستم که من را اخراج و جذب کند و بگوید دوباره المپیکی شوم تا برگردم… دیگر نیازی به این شغل ندارم.»
القاب رضا علی پور چیست؟
یوزپلنگ آسیا، سریعترین مرد عمودی جهان، مرد عنکبوتی ایران و یوسین بولت سنگ نوردی، چهار لقبی هستند که رسانه ها و مردم به او داده اند.
دوست دختر و همسر رضا علیپور کیست؟
طبق بررسی های ایران بیوگرافی، او هیچ رابطه عاشقانه ای ندارد و مجرد است. دیدار و دوستی او با الناز رکابی (سنگنورد) و ناهید کیانی (تکواندوکار) توسط برخی رسانه ها به عنوان رابطه عاطفی انعکاس داده شده که در واقعیت اینطور نیست.
چه تفاوتی بین شما و رقبای خارجی تان وجود دارد؟
بیشتر رقبای من با امکانات، مربیان متعدد و حمایت مالی کامل تمرین می کنند؛ اما من یاد گرفتم چگونه با حداقل امکانات، حداکثر بازدهی را از بدن و ذهنم بگیرم.
لحظه ای بوده که بخواهید سنگ نوردی را کنار بگذارید؟
نه به ترک کامل اما لحظاتی بوده که فشارهای مالی، آسیب ها و بی توجهی ها بسیار سنگین شده اند؛ با این حال، هر بار هدفم یادآوری می کرد که چرا شروع کرده ام.
قبل از شروع یک صعود سرعت به چه چیزی فکر می کنید؟
در آن لحظه هیچ صدایی وجود ندارد؛ فقط مسیر، گیره ها و زمان. ذهن باید خالی باشد، چون حتی یک فکر اضافه می تواند صعود را خراب کند.
اگر به دوران نوجوانی برگردید، چه توصیه ای به خودتان می کنید؟
می گویم عجله کردن ممنوع. هرگز تمرین را متوقف نکن. موفقیت یک شبه نمی آید اما با استمرار، حتماً می آید.
نگاه شما به رکوردشکنی چیست؛ هدف یا نتیجه؟
رکورد هدف نیست، نتیجه مسیر درست است. اگر تمرین، تغذیه، خواب و تمرکز درست باشد، رکورد خودش می آید.
چیزی که شما را متفاوت می کند، چیست؟
نداشتن زندگی عادی. بسیاری از چیزهایی که برای دیگران طبیعی است، تفریح، مهمانی، حتی غذا برای من همیشه محدود بوده است.
آینده سنگ نوردی ایران را چگونه می بینید؟
اگر زیرساخت و حمایت درست فراهم شود، ایران می تواند جزو قدرت های ثابت سنگ نوردی سرعت در جهان باشد؛ استعداد کم نداریم، مسیر درست لازم داریم.
اگر سنگ نوردی نبود، فکر می کنید امروز کجا بودید؟
قطعاً در یک ورزش سخت و چالشی دیگر؛ من بدون رقابت و فشار، خودم نیستم.
راه های ارتباطی
پیج اینستاگرام : rezaalipour.1