تفکر سیستمی: رویداد یا روند؟

تفکر سیستمیفرض کنید یک مدیر به شما بگوید: «یکی از همکاران کم تحمل ما، دیروز بعد از یک درگیری لفظی خیلییییییی معمولی، استعفا داد و رفت». او از یک «رویداد» حرف می‌زند. اما آیا شما باور می‌کنید که تا قبل از آن درگیری لفظی، همه چیز واقعاً عالی بوده است؟ مشکل آن مدیر و آن کارمند، احتمالاً مدتها قبل شکل گرفته و به تدریج در شرایط مختلف و رویدادهای مختلف، عمیق‌تر شده. «درگیری لفظی دیروز» آخرین ضربه به میزی بوده است که موریانه‌های «رویدادهای کوچک» مدت‌هاست پایه‌های آن را از درون خورده‌ و پوک کرده‌اند.

همین ماجرا در مورد «جنگ بین دو کشور» یا «ایجاد رابطه و صلح بین دو کشور» وجود دارد. اینها «رویدادهای مستقل» نیستند. این جنگ‌ها و صلح‌ها در بستر «روندهای طولانی مدت» شکل می‌گیرند. تحلیل‌گرانی که برای تحلیل یک حرکت سیاسی فقط به رویداد‌های چند ماه گذشته‌ فکر می‌کنند، «روند» ها را فراموش می‌کنند. فراموش کردن روندها دو نتیجه‌ی سخت دارد: اول اینکه سهم خودمان را در تولید و هدایت روند فراموش می‌کنیم و سهم رویدادهای تصادفی را بیشتر می‌بینیم. دوم اینکه نقش انسانها را پررنگ‌ تر از سیستم ها می‌بینیم و این همان نگرانی بزرگ کسانی است که در حوزه‌ی تفکر سیستمی کار کرده‌اند و می‌کنند. چه بسیار شرکتها و سازمانها و دولت‌ها و حکومت‌ها، که افراد کلیدی آنها تغییر کرده‌اند اما چون سیستم تغییری نداشته، نفرات بعدی هم پس از استقرار، به الگوی رفتاری پیشینیان مبتلا گشته‌اند.

رابطه‌ی بین دو دوست یا یک زوج هم طی «یک رویداد» خراب نمی‌شود. بلکه «روندی طولانی» طی می‌شود تا رابطه‌ی تخریب شود. همچنانکه جلسه‌ی آشتی نیز، یک رویداد است که اگر روندی در ادامه‌ی آن نباشد، به بهبود رابطه عاطفی کمک نخواهد کرد.

چنین می‌شود که در کشورها، در سازمانها و حتی در رابطه‌های عاطفی، بسیار پیش می‌آید که یک «فرد» تغییر می‌کند اما می‌بینیم که نفر بعدی هم به سرعت تابع قوانین نانوشته‌ی سیستم خواهد شد. معنای این حرف، این نیست که نباید به تغییر فکر کرد. بلکه این است که تغییر سیستم‌ها (آنچنانکه در ادامه‌ی این سلسله نوشته‌های تفکر سیستمی خواهیم نوشت) بر تغییر افراد اولویت دارد.

برای اینکه تصویر زیر را دقیق‌تر و کامل‌تر ببینید یا بتوانید آن را دانلود کنید، کافی است روی آن کلیک کنید.

تفکر سیستمی 2 تفکر سیستمی در تاریخ قدرتهای جهان  آنچه در این تصویر می‌بینید روند تغییر سهم حکومت‌های مختلف از قدرت، در ۴۰۰۰ سال اخیر است. جاهایی که نوار عریض‌تر است، به معنای قدرت بیشتر آن حکومت یا کشور و جاهایی که پهنای نوار کم می‌شود به معنای ضعف آن حکومت در آن مقطع تاریخی است. همانطور که می بینید نژادها و تمدنهای مختلفی آمده‌اند و رفته‌اند و هنوز این بازی ادامه دارد.

اگر فرصت کردید، مسیر آبی رنگ سمت راست تصویر را که به تمدن ایرانی مربوط است نگاه کنید. خصوصاً در سالهای ۵۰۰ و ۵۵۰ قبل از میلاد. زمانی که کوروش و داریوش حاکم بوده‌اند و همینطور حدود ۲۰۰ سال بعد از آنها که سلسله‌ی هخامنشی منقرض شده است.

اگر بخواهیم بر اساس نگاهی که در تاریخ مدرسه به ما آموختند تحلیل کنیم، صرفاً «رویدادها» را خواهیم دید. اینکه «فلان سلسله در فلان سال منقرض شد» و ما را وادار کردند که نام «آخرین شاه هر سلسله» را حفظ کنیم! این همان نگاه «رویداد محور» است که در تفکر سیستمی می‌کوشیم از آن فاصله بگیریم.

یک بار دیگر به همان نقشه نگاه کنید. سلسله هخامنشیان از زمان داریوش رو به نابودی و افول بوده است. شاید یکی از دلایلی که ما با وجودی که در زمان داریوش حوزه‌ی قدرت گسترده‌تری داشته، کوروش را بیشتر دوست داریم این است که کوروش، حکومتی را تحویل داد که پس از خودش باز هم بزرگتر شد و داریوش بنایی را تحویل داد که پس از او «روند» ضعف و نابودی آغاز گردیده است.

با دیدن روندها، می‌توان در آینده از تکرار تجربه‌های تلخ گذشته اجتناب کرد. اما صرفاً با تمرکز روی  رویدادها، عملاً ریشه‌های آنها مشخص نشده و یک رویداد تلخ ممکن است بارها و بارها به شکل مشابه تکرار شود.

تفکر سیستمی در نهایت قرار است افق دید ما را گسترش دهد. افق زمانی. افق جغرافیایی. افق رابطه‌ی علی. افق تحلیل و حتی افق خودخواهی.

کسی که «خودخواه» باشد اما سیستمی فکر کند و بخواهد که خودخواهانه، منافع خود و خاندانش را برای چند دهه یا چند قرن تامین کند، رفتارها و تصمیم‌هایش با کسی که بر اساس اخلاق و معنویت و چارچوب‌های مشابه تصمیم می‌گیرد و عمل می‌کند، تفاوتی نخواهد داشت.

توضیح: تصویری که در بالای این نوشته مشاهده می‌کنید، روند هزینه کردن دولت آمریکا در حوزه نظامی طی ربع قرن اخیر است…

 منبع : متمم – محمدرضا شعبانعلی

نویسنده نوشته: محمدرضا سربیون

3 thoughts on “تفکر سیستمی: رویداد یا روند؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

انتخاب شکلک ها !!!

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette