تعریفی جامع از بهره وری


تعریف بهره وری:


نسبت ستاد داده ها یا نسبت برون داده ها به درون داده ها.

تعاریف متعددی از بهره وری توسط سازمانها و مراکز مختلف علمی و پژوهشی در سطح جهان ارائه شده است به چند نمونه اشاره می کنیم.

بهره وری: درجه استفاده موثر از هر یک از عوامل تولید است.

محصولات مختلف با ادغام چهار عامل اصلی تولید، می شوند. یعنی زمین، سرمایه، کار و سازماندهی، نسبت این عوامل بر تولید معیاری برای سنجش بهره وری است.

ذکر این نکته ضروری است که بهره وری با مفاهیمی مانند: کارایی و اثربخشی تفاوت دارد.

کارایها یعنی . . .


برای مطالعه کامل متن به ” ادامه مطلب ” مراجعه نمایید :    



تعریف بهره وری:

نسبت ستاد داده ها یا نسبت برون داده ها به درون داده ها.

تعاریف متعددی از بهره وری توسط سازمانها و مراکز مختلف علمی و پژوهشی در سطح جهان ارائه شده است به چند نمونه اشاره می کنیم.

بهره وری: درجه استفاده موثر از هر یک از عوامل تولید است.

محصولات مختلف با ادغام چهار عامل اصلی تولید، می شوند. یعنی زمین، سرمایه، کار و سازماندهی، نسبت این عوامل بر تولید معیاری برای سنجش بهره وری است.

ذکر این نکته ضروری است که بهره وری با مفاهیمی مانند: کارایی و اثربخشی تفاوت دارد.

کارایها یعنی خوب انجام دادن کارها و اثربخشی یعنی انجام دادن کارهای خوب البته کارایی و اثربخشی اجزای به هم بافته جهت تجلی و ظهور بهره وری در سازمان هستند.

بهره وری دارای سطوح متفاوت و فراگیری است. سطح بهره وری شامل: فرد، خانواده، سازمان، کشور و بالاخره جهان است.

بهره وری فردی:

یعنی استفاده بهینه از مجموعه استعدادها و توانائیها بالقوه این بهره برداری می تواند هم در جهت اهداف مادی باشد و هم معنوی.


بهره وری در خانه :

افرادی که در خانه دارای مشکلاتی باشند، ناخودآگاه این مشکلات را به محل کار انتقال می دهند و موجب دلسردی، افسردگی ، خستگی زودرس خود و دیگران می شوند که اینها همه از عوامل کاهش بهره وری است کسی که در خانه بتواند عملکرد مطلوب و رضایت بخش داشته باشد. بدون شک استعداد و آمادگی بیشتری برای کارایی و اثربخش خوب در محل کار خواهد داشت.

بهره وری در محل کار:

ارتقاء بهره وری شامل پی آمدهایی می شود از قبیل:

۱- کیفیت محصول بالا می رود.

۲- قیمت تمام شده محصول کاهش پیدا می کند.

۳- رضایت مشتری تامین می شود.

۴- سود حاصل از فعالیتها افزایش می یابد.

۵- رضایت کارکنان تامین و نیازهای مادی و معنوی آنان برآورده می شود.

۶- موجبات توسعه و گسترش شرکت یا موسسه می شود.

فرهنگ بهره وری:

تعریف فرهنگ:

به مجموعه خصایص و ویژگیها و ارزشهایی که به نوعی در رفتار افراد یا سازمان ها تاثیر دارد در طول سالیان متمادی شکل گرفته است.

فرهنگ بهره وری

عبارت است از مجموعه ای از رفتارهای شکل گرفته در کاربرد منابع انسانی و مادی در جهت یک هدف مشخص.

فرهنگ بهره وری در نتیجه وجود سه ویژگی (کوشش ، دانش و بینش ) در نیروی کار جامعه میتواند موجب پیدایش عادات مثبت جهت ارتقای بهره وری گردد و اگر فعالیت های مردم جامعه آمیخته به این ویژگی ها گردد می توان حاکمیت تفکر بهره وری یعنی افزایش روبه رشد نسبت ستاده به داده را در ان جامعه و یا سازمان پذیرفت و نسبت به آن آینده نگری کرد.

بهره وری در سطح کلان

بهره وری راهی به سوی توسعه اقتصادی کشورها به قدرت رقابت شرکت ها و رفاه و آسایش ملت هاست.

بدین لحاظ افزایش بهره وری یکی از عوامل مهم و محوری در مقابله با تورم نیز به شمار می آید.
ارتقای بهره وری در بلند مدت آثار اجتماعی مثبتی نیز به بار می آورد زیرا افزایش بهره وری بدین معنی است که کالاها و یا خدمت مشخص می توانند با مصرف منابع کمتری تولید شوند.
بدین ترتیب با صرفه جویی در امکانات و ثروتهای مردم و استفاده بهینه از منابع ارزشمند جامعه، مانند: انرژی، نیروی کار، مواد اولیه و غیره، ثروتهای خدادادی جامعه به نحو مطلوبی مورد بهره برداری قرار می گیرد، با بیان دیگر افزایش بهره وری کسب حداکثر موفقیت و سود را با حداقل سرمایه گذاری برای جامعه میسر می سازد.

بهره وری در سازمان

اصولا هدف از پرداختن به موضوع بهره وری و یا ارتقای بهره وری در سازمان ها ، افزایش رقابت در صحنه های مختلف تجاری و کسب سود بیشتر است و این مهم تحقق نمی گردد مگر در سایه توجه و دقت نظر به خواسته های مشتریان و مصرف کنندگان برآوردن نیاز مشتری نیازمند یک دید بلند مدت و استراتژیک نسبت به موضوع است. زیرا این مهم فقط در پرتو یک هماهنگی بالا و بهره ور بودن عوامل تولید در افق بلند مدت بوقوع خواهد پیوست .

برای آنکه انسانها، سازمانها و موسسات بیشتر بتوانند به سوی اهداف مورد نظر خود حرکت کنند، نیازمند یک هماهنگی و اشتراک مساعی هستند. لذا، این موضوع می تواند در یک قالب کلی در سایه به کارگیری گسترده فرهنگ بهره وری در محیط کار حاصل گردد. از طرفی در فرهنگ بهره وری محدودیت از آن نیروی انسانی است. زیرا نیروی انسانی به عنوان پیچیده ترین پدیده عالم نقش با اهمیتی در بهره وری و ساختن فرهنگ بهره وری در محیط کار دارد.

مدیریت بهره وری

مدیریت بهره وری ارتباط مستقیم با وظیفه دوم مدیر دارد هر قدر از سطح ارشد مدیریت به سطوح پایین تر حرکت کنیم از سهم وظیفه بهبود کاسته می شود و سهم وظیفه رسیدگی به امور جاری اضافه می گردد.
در ژاپن بخش اعظم وظیفه مدیران ، مدیریت بهره وری است در حالی که این نسبت در غرب کمتر است. ژاپنیها معتقدند که شکل افزایش بهره وری را باید در قالب یک نگرش فرهنگی مورد بررسی قرار دارد و لذا به همین دلیل جنبش بهره وری در ژاپن با رعایت این ویژگیها رشد و نمو یافت و از آن مهمتر با استفاده از روشهای انسان گرای مدیریتی مانند: همکاری کارکنان، مدیریت، روحیه جمع گرایی، فعالیت گروههای کوچک کاری، فعالیت گروههای کنترل کیفی و سایر مشخصات فرهنگی بومی، بهره وری به حد مطلوب رشد خود رسید.

نهضت بهره وری در ژاپن از نیمه دهه ۱۹۵۰ آغاز شد.

سه اصل راهنما در نهضت بهره وری ژاپن عبارتند از :

۱- بهره وری در بلند مدت اشتغال را افزایش خواهد داد.

۲- همکاری میان نیروی کار و مدیریت جهت بهبود ضروری است

۳- توزیع عادلانه منافع حاصل از بهره وری ضروری است.

در سازمانهای ژاپنی، کارکنان هدفهای سازمان تلقی می کنند، سازمانهای ژاپنی سک مدیریت مشارکت جویانه را تشویق و ترغیب می کند. مرکز توجه به افراد در اولویت خاص قرار می گیرد. تا بر اساس آن نیازهای کارکنان شناسائی و برآورده گردد. به خاطر همین نگرش هاست که شرکتهای ژاپنی بطور مداوم و مستمر بهره وری سطح بالائی را تضمین کرده اند.

عوامل موثر بر بهره وری

۱- برون زا

۲- درون زا

عوامل برون زا :

 عواملی که تحت تاثیر سیاست ها  اقدامات خارج از سازمان بوده و کنترلی بر آنها نیز از طرف سازمان وجود ندارد. شامل عوامل فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی.

عوامل درون زا :

نیروی انسانی که دارای هم بعد کلی و کیفی است. (کمی بر تعداد ، کیفی = آموزشهای توجه به تخصصی و عمومی)

فعالیت ها در سطح موسسه تجزیه و تحلیل می شود و سپس تعداد دقیق نیروی انسانی مورد نیاز محاسبه می گردد.

بهره وری با درآمد واقعی کارکنان و سطح زندگی افراد یک جامعه ارتباط دارد.

افزایش دستمزدها و کاهش قیمتهای محصولات در نهایت افزایش سطح زندگی عموم مردم و افزایش رفاه عامه خواهد شد.

در بسیاری از سازمانها، بوجود آوردن آگاهی لازم نسبت به بهره وری و اجرای برنامه های رشد بهره وری بدون پشتیبانی و حمایت واقعی و تعهد مدیریت رده بالا میسر نیست بنابراین باید برنامه حرکت بهره وری ، بیشتر از دفتر مدیر عامل آغاز شود.

رشد بهره وری برای سازمان به مفهوم افزایش منافع می باشد، که ممکن است برای بقاء ، گسترش، تنوع در رشد آن مورد نیاز باشد. پیشرفت بهره وری، شرکت را در وضعیت مساعد و مطلوب قرار می دهد. و در نتیجه می تواند محصولات خود را با قیمتی نازلتر به بازار عرضه کند و بدین جهت موقعیت مناسبتری در رقابت پیدا نماید.

مزایای نظارت و کنترل

۱- افزایش بهره وری

۲- کاهش هزینه های کارکنان اداری

۳- ابزار مدیریتی برای بودجه بندی و طرح ریزی نیروی انسانی

۴- گزارش دهی مستمر از اثر بخشی زمینه های تحت کنترل

آموزش و بهره وری:

بین آموزش و بهره وری پیوند عمیقی وجود دارد. در کلیه تعاریفی که از آموزش می شود و نهایتاً رسالتی که آموزش در قبال افراد جامعه به عهده دارد همانا افزایش سطح آگاهی های عمومی و تخصصی فرد و در نتیجه به کارگیری آنها در جهت پیشبرد اهداف فردی و اجتماعی در زندگی روزمره علت هاست. بدیهی است که هر چقدر آموزش، بعد تخصصی تر داشته باشد رابطه نزدیکتری با بهره وری دارد. هنگامی ساختار نیازهای نیروی انسانی کشور و ساختار آموزشی نیروی انسانی برای کار می توانند در گسترش کشور و بطور بهینه مفید واقع شوند و به افزایش بهره وری کمک کند.


ارتباط آموزش و بهره وری:

۱- جنبه فردی و روانی

۲- جنبه اجتماعی

۳- جنبه اقتصادی

۱- فرد در طول دوره کودکی و نوجوانی آموزش رسمی می بیند و تقریباً بلافاصله پس از ترک موسسه آموزشی وارد بازار کار و اشتغال می شود هر چقدر آموزش او با نیاز شغلش هماهنگی بیشتر داشته باشد از آموزش و شغل خود بهره بیشتری می برد.

۲- دید افراد نسبت به انواع آموزش با انواع مشاغل ارتباط نزدیکی دارد. مشاغلی که نیازمند آموزش بیشتر و شرایط پذیرش مشکل تری هستند نسبت به مشاغل دیگر از اعتبار افزون تری برخوردارند در عین حال افراد آموزش دیده به خدمات پزشکی ، پلیس و دوایر قضایی نیاز کمتری دارند. لذا برای مصارف تولیدی و عام المنفعه دیگر در نیروی انسانی صرفه جویی خواهد شد. و به بهره وری بیشتر از منابع ملی کمک می کنند.

۳- در کل اقتصاد یک کشور آموزش و اشتغال ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. هر چقدر برنامه ریزی اقتصادی کشور منظم تر و رشد و توسعه قسمت های مختلف آن روشنتر باشد نیروی انسانی و شرایطی که این نیرو باید واجد آن باشد. آشکارتر خواهد بود. از آنجا که آموزش و پرورش باید پرورش و عرضه چنین نیرویی را فراهم آورد، برنامه ریزی و درسی باید هماهنگی بیشتری را با نیازهای کشور داشته و طبعاً پیامد آن بهره وری افزون تر خواهد بود.


دانایی عملکرد و تکنولوژیک بنیاد و بهره وری و توسعه

تولید اگر بر مبنای یافته های علمی و تکنولوژیک باشد بهره دهی بیشتر می شود. یکی از پژوهشگران اقتصادی کشورمان آورده است که ما از مطالعات سه و چهار سال اخیر در زمینه میزان تولیدات مدرن ایران، نتیجه گرفتیم که حداکثر ۳۰ درصد تولیدات ایران را می توان مدرن تلقی کرد. حدود ۹۰ درصد نیروی کار ما هنوز از شیوه کار سنتی استفاده می کنند و درگیر ناتوانایی ها می باشند.

توجه به یافته های علمی و فنی و درگیر شدن و گسترش ملی آن، سبب بهره وری می شود.

وگرنه با ابزار و اندیشه سنتی نمی توان به بهره وری زمانه دست یافت. اگر توسعه را صرفاً به بعد اقتصادی آن محدود نکنیم و آن را روند جامع و فراگیر در نظر داشته باشیم، گسترش پژوهش و علوم و فنون از مولفه های مهم آن خواهد بود و بهره وری هم که شرط اول توسعه است مستقیم و غیرمستقیم به آموزش و پژوهش بستگی خواهد داشت.

رشد و توسعه اقتصادی اکنون بیش از آنچه به گسترش وسایل یا زمین و تعداد نیروی کار بستگی داشته باشد به اندیشه و تکنولوژی نیز وابسته است. حتی در کشورهای پیشرفته، پژوهشگران بهره وری و توسعه به این نتیجه رسیده اند وقتی که ابزار تولید و سرمایه مادی و زمینه و جزء اینها در یک دستگاه اقتصادی به حد اشباع رسید و حتی در جامعه اشتغال کامل حاصل شده و از سرمایه ها بهترین استفاده ها بشود و ساختار و سازمان در بهترین وضع خود باشند. برای بهره وری بیشتر، باید به سراغ علوم و فنون جدید رفت.

 

عوامل موثر بر ارتقای بهره وری در یک سازمان

عوامل خارجی یا غیر قابل کنترل

به عواملی اطلاق می شود که از خارج ساطمان اثر می گذارند و تحت اختیار افراد و مدیران درون سازمان نیستند لاجرم سازمان باید خود را با تغییرات آنها منطبق سازد .

مانند قوانین و مقررات ملی سیاست های بین المللی، آیین نامه ها و قوانین مالیاتی. عوامل و روابط اقتصادی ، سیاسی، اجتماعی.

عوامل داخلی یا قابل کنترل

این عوامل تحت حیطه و از اختیارات افراد و مدیران سازمان است که با تعمق و مدیریت صحیح می تواند با بهره وری بالا با کار گرفته شوند

.


عوامل موثر برای افزایش بهره وری

۱- بهبود کیفی عامل کار : با توجه به اینکه نیروی انسانی مهمترین عامل در بهبود بهره وری می باسد لذا می توانند با بکارگیری نکات ذیل موجبات ارتقا بهره وری را فراهم نمایند:

الف- نگرش های مثبت کاری به عنوان مثال : غرور داشتن در کار و متمایل به پیشرفت گروهی و دسته جمعی

ب- کسب مهارت های جدید و ارتقاء تخصصی با کمک آموزش

ج- کمک به همکاران در مواقع لزوم و اجرای کارها بصورت گروهی و دسته جمعی

د – انجام درست کارها از بدو امر

ح – بالا رفتن سطح آموزش مستمر و مداوم نیروی کار

ر- حذف مراحل زاید

ز- استفاده از سیستم مکانیزه و روش خودکار

با پیچیده شدن و گسترش سازمانها و پیشرفت علوم و فنون مدیریت سیستم و بهره وری، مدیران باید علاوه بر اطلاعات تخصصی از دانش مدیریت نیز برخوردار باشند. در رفع نیاز مبرم مزبور جهت تربیت مدیران سیستم و بهره وری، رشته مهندسی صنایع در آموزش عالی می تواند نقش موثری ایفا نماید.

ضرورت و اهمیت رشته

در ایران نیز به اموزش و تربیت مدیر بخصوص مدیریت سیستم و بهره وری با کیفیتی مطلوب توجه کافی مبذول شده است لذا امکانات وسیع و عظیم معدنی ، صنعتی و خدمات و بازرگانی و تحقیقاتی این کشور غالبا از داشتن مدیرانی آگاه و عالم به علوم و فنون مدیریت ملزوم بوده و همواره مقداری از امکانات کشور هدر رفته و بلا استفاده مانده است.

برای بهبود بهره وری موانعی به شرح زیرا ست:

۱- نداشتن اعتقاد به نتایج و فواید بهبود بهره وری

۲- بی توجهی به فکرهای خلاق و مبتکر

۳- ترس از برخی نمودهای ظاهری بهره وری از جمله ترس از بیکاری

۴- عدم وجود کارشناسان خبره

۵- ناهماهنگی و نبود هدایت و نظارت مناسب

سازمان ملل بهره وری

در سال ۱۳۴۴ ایران بدون اینکه سازمان ملی بهره وری داشته باشد به عضویت سازمان بهره وری آسیایی APO درآمد و با پیروزی انقلاب اسلامی عضویت ایران در سازمان بهره وری آسیایی به تعلیق درآمد مجدداً مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۶۷ عضویت ایران را مورد تصویب قرار داد.

هرگاه بهره وری با شمار نیروی کار نسبت به جمعیت کشور افزایش یابد به دنبال آن تولید ناخالص داخلی سرانه بالا خواهد رفت اگر این دو عامل صعود کنند تولید ناخالص داخلی سرانه به میزان بیشتری افزایش خواهد یافت ، با افزایش سرمایه‌گذاری‌های زیر بنایی به نوبه خود موجب افزایش بهره وری و در نتیجه تولید ناخالص داخلی می شود.


منابع و ماخذ

۱- بهره وری در اداره  جی. ای . بی میل

۲- مدیریت بهره وری و شیوه های بهبود آن  ژوزف . ام . پوتی

۳- بهره وری در مدیریت  جمعی از اساتید مدیریت

۴- ماهنامه اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی (تعاون) شماره ۱۷۰

نویسنده نوشته: محمدرضا سربیون

3 thoughts on “تعریفی جامع از بهره وری

    ا.ب

    (فروردین ۲۳, ۱۳۹۳ - ۱۵:۵۲)

    نکته حایز اهمیت در مورد بهره وری و شاخص های بهره وری در مدیریت این است که بهره وری شاخصی «گذشته نگر» می باشد به این معنا که “صرفا” آنچه تا به امروز (لحظه اندازه گیری بهره وری) به عنوان ستانده به دست آمده است در نظر کرفته می شود. به همین دلیل در سالهای اخیر شاخص های کارآمدتری مثل شاخص های تعالی سازمانی همچون EFQM مطرح شده اند. این گونه شاخص ها نه تنها عملکردهایی که تا به امروز نتایج شان حاصل شده است را مدنظر قرار می دهند بلگه عملکردهای «آینده نگر» و آنهایی که نتایج شان در آینده مشخص می گردد را نیز مورد توجه قرار می دهند تا مدیران به سمت انجام فعالیتهای پایه ای و بنیادی که در بلند مدت نتیجه می دهند سوق داده شوند. در واقع شاخص های «توانمندساز» در EFQM از این نوع می باشند.

      ناشناس

      (خرداد ۲۵, ۱۳۹۳ - ۱۰:۴۹)

      نکته مهمی است.

    ناشناس

    (خرداد ۱, ۱۳۹۳ - ۱۹:۴۸)

    Sleepy Sleepy Sleepy Sleepy Sleepy Sleepy Sleepy Sleepy

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

انتخاب شکلک ها !!!

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette